Nutri-score – co to jest i jak czytać oznaczenia na żywności?

Nutri-Score to dobrowolna, pięciostopniowa skala od A do E, która porównuje ogólną wartość odżywczą produktów na podstawie 100 g lub 100 ml. Najlepiej traktować ją jako szybką wskazówkę przy wyborze podobnych artykułów, a nie jako ocenę zdrowotności całej diety. Sprawdź, jak czytać oznaczenia, z czego wynika wynik i jakie ograniczenia ma ten system.

Co oznacza Nutri-Score?

Nutri-Score jest uproszczonym systemem znakowania żywności. Logo umieszcza się z przodu opakowania, aby można je było szybko zauważyć podczas zakupów. Skala obejmuje pięć klas od A do E: od ciemnozielonego A, przez jasnozielone B i żółte C, aż po pomarańczowe D oraz czerwone E.

Oznaczenie nie mówi, że produkt jest bezwzględnie zdrowy albo niezdrowy. Pokazuje jego ogólną wartość żywieniową w porównaniu z innymi produktami tej samej kategorii. Płatki śniadaniowe można więc zestawiać z innymi płatkami, lecz porównywanie ich bezpośrednio z oliwą lub serem prowadzi do błędnych wniosków.

System opracował francuski zespół EREN, czyli jednostka zajmująca się badaniami nad epidemiologią żywienia. W pracach uczestniczyła także ANSES. Nutri-Score po raz pierwszy wprowadzono we Francji w 2017 roku, a jego stosowanie pozostaje dobrowolne.

Jak oblicza się wynik Nutri-Score?

Algorytm analizuje skład produktu w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Najpierw przyznaje punkty za składniki, których spożycie powinno być ograniczane, a następnie odejmuje punkty za składniki uznawane za korzystne. Do obliczeń służy Skala Raynera, której wynik mieści się od -15 do +40 punktów.

Składniki niekorzystne tworzą grupę N. Otrzymują od 0 do 10 punktów. Grupa P obejmuje składniki promowane i może uzyskać od 0 do 5 punktów. Im wyższy wynik końcowy, tym dalsza pozycja produktu na skali, w stronę D lub E.

Wzór jest prosty: wynik Nutri-Score = suma punktów N za składniki do ograniczenia – suma punktów P za składniki korzystne.

Co zwiększa wynik?

Na niekorzystną punktację wpływają przede wszystkim wartość energetyczna, cukry, nasycone kwasy tłuszczowe oraz sól, oceniana przez zawartość sodu. Cukry mogą otrzymać od 0 do 10 punktów, podobnie jak energia, tłuszcze nasycone i sód w ramach właściwych progów algorytmu.

Przykładowo produkt zawierający ponad 45 g cukrów w 100 g otrzymuje najwyższą punktację za ten składnik. W przypadku sodu granica najwyższej punktacji wynosi ponad 0,9 g na 100 g, co odpowiada ponad 2,25 g soli. Takie wartości nie opisują porcji zjadanej przez człowieka, lecz stałą ilość referencyjną.

Co obniża wynik?

Grupa P uwzględnia błonnik, białko oraz udział owoców, warzyw, orzechów i roślin strączkowych. W wybranych kategoriach znaczenie mają także oliwa oraz oleje rzepakowy i z orzechów włoskich. Błonnik może otrzymać od 0 do 5 punktów, a najwyższa punktacja dotyczy produktów zawierających ponad 3,5 g błonnika w 100 g lub 100 ml.

Białko jest oceniane korzystniej przy zawartości przekraczającej 8 g w 100 g lub 100 ml. Udział owoców, warzyw i orzechów na poziomie co najmniej 80% również sprzyja niższemu wynikowi. W ten sposób algorytm równoważy część składników ograniczanych.

Przykład obliczenia

Dla niskotłuszczowego jogurtu suma punktów N wynosi 1, a suma punktów P – 2. Wynik przedstawia się następująco: 1 – 2 = -1 punkt. Taka wartość mieści się w przedziale klasy A.

W przypadku serów, tłuszczów i napojów stosuje się odrębne zasady. Dla serów białko jest uwzględniane niezależnie od sumy punktów negatywnych, natomiast przy tłuszczach bierze się pod uwagę stosunek nasyconych kwasów tłuszczowych do całkowitej ilości tłuszczu.

Jak czytać etykietę podczas zakupów?

Najpierw sprawdź kategorię produktu. Zielone A lub B oznacza korzystniejszy profil w obrębie danej grupy, ale nie stanowi pozwolenia na jedzenie bez ograniczeń. C wskazuje wartość pośrednią, zaś D i E wiążą się z większą ilością składników, które algorytm zalicza do ograniczanych.

Porównuj produkty o podobnym zastosowaniu i podobnym składzie. Jeśli wybierasz płatki śniadaniowe, zestaw ich Nutri-Score, cukry, błonnik i białko. Sama litera nie zastąpi listy składników ani tabeli wartości odżywczej – szczególnie gdy porcja jest znacznie większa niż 100 g.

Dlaczego porcja ma znaczenie? Skala odnosi się do stałej ilości produktu, a nie do tego, ile faktycznie trafia na talerz. Pizza, makaron, pieczywo czy napój mogą otrzymać zieloną ocenę, lecz duża porcja nadal dostarczy znacznej ilości energii.

Czego Nutri-Score nie uwzględnia?

Algorytm nie analizuje pełnego profilu żywieniowego. Nie bierze bezpośrednio pod uwagę witamin, składników mineralnych, przeciwutleniaczy, rodzaju błonnika, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych ani konserwantów i barwników. Nie ocenia także stopnia przetworzenia żywności.

Ta cecha budzi spory. Produkt wysoko przetworzony może poprawić wynik po zmianie receptury, na przykład przez redukcję cukru i dodanie substancji słodzących. Z kolei oliwa, miód, sok, dojrzewający ser czy tradycyjny wyrób mogą otrzymać niższą ocenę, mimo że są częścią zróżnicowanego jadłospisu.

Wynik jest przeznaczony głównie dla zdrowej dorosłej populacji. Nie uwzględnia alergii, chorób przewlekłych, zapotrzebowania energetycznego, wieku, aktywności fizycznej ani zaleceń wynikających z konkretnego sposobu żywienia.

Nutri-Score pomaga wybrać produkt o korzystniejszym profilu w jednej kategorii, ale nie układa zbilansowanej diety i nie zastępuje pełnej etykiety.

Jaki jest status systemu w Polsce i Europie?

Nutri-Score pozostaje oznaczeniem dobrowolnym. Stosują go wybrani producenci i sieci handlowe, lecz w Polsce nie ustanowiono odrębnych krajowych zasad formalizujących jego używanie. Informacje na opakowaniu podlegają ogólnym wymaganiom dotyczącym przekazywania danych konsumentom, w tym zasadom wynikającym z Rozporządzenia 1169/2011.

System funkcjonuje dobrowolnie między innymi we Francji, Belgii, Szwajcarii, Niemczech, Luksemburgu i Holandii. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje na użyteczność czytelnego znakowania frontu opakowania jako narzędzia edukacyjnego, lecz nie rekomenduje jednego, konkretnego modelu dla wszystkich państw.

Włoski urząd AGCM krytykował możliwość odbierania logo jako bezwzględnej oceny zdrowotności. Zastrzeżenia zgłaszano także w Polsce, Holandii i Portugalii. Spór dotyczy między innymi zgodności algorytmu z krajowymi zaleceniami żywieniowymi oraz ryzyka promowania żywności wysoko przetworzonej.

Kiedy warto kierować się Nutri-Score?

Największą wartość oznaczenie ma wtedy, gdy w kilka sekund porównujesz dwa podobne produkty. Przy wyborze jogurtu, płatków czy gotowego dania możesz zestawić litery, a później sprawdzić cukry, sól, tłuszcze nasycone, błonnik i listę składników.

Nie traktuj klasy A jako certyfikatu zdrowia, a klasy E jako zakazu spożycia. Liczy się częstotliwość, wielkość porcji i miejsce produktu w całym jadłospisie. Warzywa, owoce, nasiona i produkty jednoskładnikowe często nie mają logo, ponieważ nie zawsze podlegają obowiązkowej informacji żywieniowej.

Do sprawdzania oznaczeń można używać narzędzi cyfrowych, takich jak Yuka, które odczytują kod kreskowy i prezentują ocenę produktu. Taki wynik również wymaga ostrożnej interpretacji, bo aplikacja nie zna Twoich potrzeb żywieniowych ani wielkości porcji.